Dzieło Biblijne
I Kongres Biblijny; III prelekcja Drukuj E-mail
Ks. prof. Waldemar Chrostowski.
"«Nad rzekami Babilonu» (Ps 137,1) – polskie reminiscencje pieśni żydowskich wygnańców”.


Trzecią prelekcję wygłosił ks. prof. Waldemar Chrostowski. Tytuł prelekcji: „«Nad rzekami Babilonu» (Ps 137,1) – polskie reminiscencje pieśni żydowskich wygnańców”.
            Rozważając polskie refleksje nad pieśnią Żydów, przesiedlonych do Babilonu, ks. prof. Chrostowski miał na względzie przede wszystkim czas rozbiorów i zaborów Polski, trwający 123 lata. Z uwagi na obszerność materiału prelegent ograniczył swoją wypowiedź do analizy utworów z początków istnienia porozbiorowej Polski, tj. napisanych w pierwszych latach niewoli do 1831r.

            W swoim wystąpieniu ks. profesor szukał odpowiedzi na pytanie, jak pierwsze pokolenie naszych przodków w oparciu o Biblię, a przede wszystkim o słowa psalmu 137, próbowało na nowo odczytać to wszystko, co przeżywało w związku z trudną sytuacją rozbiorów. Utwory te ukazują dokonywaną przez nich teologiczną ocenę historii Polski, ale też i teraźniejszości w celu wskazania, co należy czynić w przyszłości.

            Zanim jednak ks. prof. Chrostowski przeszedł do meritum refleksji, przedstawił interesujące zagadnienie translatorsko – botaniczne, wynikające z pierwszych wersetów psalmu 137. Prelegent przytoczył fragment psalmu w oryginale i wskazał, że w języku hebrajskim rzeczownik „arawa” ma dwa znaczenia – może oznaczać dwa drzewa: wierzbę lub topolę. Sprawia to kłopot tłumaczom, np. Biblia Tysiąclecia podaje, że harfy zawieszono na topolach, natomiast Biblia Warszawsko – Praska, że na wierzbach. W związku z tym trudno określić, na jakim drzewie rzeczywiście wisiały harfy izraelskich wygnańców.

            Prelegent wskazał jednak, że już Biblia księdza Wujka w swoim tłumaczeniu podaje wierzbę. Za tym tłumaczeniem poszli późniejsi komentatorzy i tłumacze. Na przełomie XVIII i XIX wieku Biblia Wujka była bardzo popularna, stąd pojawiający się u współczesnych obraz wierzby. Poza tym z wierzbą, o której mowa w psalmie i której dotyczą wspomniane reminiscencje, łączy się jeszcze jedne szczegół. W połowie XVIII wieku panowała moda na zakładanie orientalnych ogrodów, do których sprowadzano egzotyczne drzewa. Wtedy też sprowadzono wierzbę orientalną (najprawdopodobniej z Turcji), która różniła się od polskich wierzb „płaczącym” wyglądem. Swoim wyglądem przywoływała żal, smutek, dlatego sadzono ją m.in. na cmentarzach. Poza tym poruszał także los tej wierzby, która czasem podczas srogich polskich zim przemarzała i ginęła.

            Następnie ks. prof. Chrostowski wskazał na poetyczne aktualizacje psalmu 137, którym początek dał ksiądz i poeta Hugo Kołłątaj. W 1796r. napisał on wiersz pt. „Napis na wierzbę zwaną Salix babylonica”. Wierszem tym zapoczątkował tradycję wykorzystywania biblijnego motywu z psalmu 137 do opisu sytuacji Polski:

„Płaczące wierzby,

czyjeż was tu ręce wzniosły

od brzegów Eufratu,

gdzieście same rosły?

Płacząca postać wasza odświeża me blizny:

wy już nie w Babilonie, ja nie mam ojczyzny.”

Autor wiersza wskazuje na fakt, że wierzba ta nie pochodzi z Polski, ale przybyła z Babilonu, z kraju niewoli Izraelitów. Podstawowy człon tego utworu to wspólny los poety i wierzby: wydziedziczenie.

            Jako drugi przykład podano fragment kazania żałobnego ks. Jana Pawła Woronicza. Kazanie to zostało wygłoszone w 1800r. po śmierci Michała Kazimierza Ogińskiego, byłego hetmana wielkiego litewskiego. Kaznodzieja zastanawiał się, czy utrata ojczyzny, wymazanie nazwy „Polska” z mapy Europy, oznacza także utratę pamięci o jej bohaterach, o tych, którzy tworzyli jej historię? Ks. Woronicz odpowiada na to pytanie wskazując, że Izrael wprawdzie upadł, a jego synowie ulegli rozproszeniu, ale to właśnie w tym trudnym czasie wydał wielkie owoce swojego ducha, które pozwoliły mu przetrwać. Tak samo stanie się i z Polakami, będącymi w niewoli zaborców. Zachowanie zaś pamięci o bohaterach jest obowiązkiem żyjących.

            W czasach zaborów Biblia stanowiła bezcenną pomoc w zachowaniu polskości, zwłaszcza fakt, że została przełożona na język polski. Na zlecenie Towarzystwa Przyjaciół Nauk ks. Woronicz miał opracować tzw. Pieśnio-ksiąg, w którym znajdować się miały psalmy w przekładzie polskich poetów. Bardzo trudna teraźniejszość i bardzo niepewna przyszłość były więc postrzegane i objaśniane w świetle wybranych epizodów z przeszłości. Było to swoiste zabezpieczenie przed rozpaczą i utratą nadziei.

            Prelegent wskazał także, że w Pieśni IV poematu „Świątynia Sybilii” ks. Woronicz wskazuje również, co czeka zdrajców, którzy zaprzedali się zaborcom. Opiera się przy tym na II części psalmu 137 o charakterze złorzeczącym. Ponadto w swojej twórczości ks. Woronicz wyraźnie wskazuje, że teraźniejszość i to, co spotyka Polaków, znajduje swoje wyjaśnienie w biblijnej historii narodu izraelskiego. Wzywa, by tam szukać klucza do zrozumienia tego, co Polacy mają robić dalej, ale także z czego mają jako naród zrobić rachunek sumienia.

            Na końcu prelegent przywołał autobiograficzny wiersz Dyzmy Bończy – Tomaszewskiego pt. „Powrót na Ukrainę czyli opisanie niektórych roślin krajowych”. Wierzba płacząca w tym utworze to drzewo melancholii, opłakujące rozbiór ojczyzny. To drzewo skłania poetę do gorzkiej refleksji na temat tych, którzy sprzeniewierzyli się przysiędze psalmisty dla doczesnych dóbr.

            Ks. profesor wskazał także, że również twórczość m.in. Jana Kantego Wrzesińskiego, Juliana Ursyna Niemcewicza, Antoniego Malczewskiego czy Maurycego Mochnackiego obrazowała, w jakim sensie oraz w jakim stopniu Biblia już wtedy stała się nie tylko naszym kodem kulturowym, ale stała się dla Polaków sposobem na przetrwanie.

 

Refleksja: Słowo Boże jest zawsze aktualne w życiu człowieka. Mądrość polega na tym, by w tym właśnie Słowie szukać zrozumienia dla historii swojego życia, dla historii narodu.

Historia to matka przyszłości, uczmy się więc od naszych przodków – nie tylko jednak z historii Polski i Polaków, ale  z historii przodków w wierze: z historii Narodu Wybranego.

 

Oprac. Elżbieta Krzewińska

< Poprzedni   Następny >


Dzieło Biblijne

Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.
Mambo 4.5.5 PL powered by MamboPL.com Team

© Copyright Słowo Biblijne 2006. All rights Reserved. Made in quaint.pl